බය සහ කෑදරකම කියන හැඟීම් දෙක, මිනිස්සුන්ව සල්ලිවලට වහල් කරගන්නා විදිහ.
රොබට් කියෝසාකිගේ "Rich Dad Poor Dad" පොතේ පළවෙනි පරිච්ඡේදයේ තියෙන ගැඹුරුම සහ ගොඩක් මිනිස්සුන්ගේ ඇස් අරවන කතාවක් තමයි මේක. ධනවත් තාත්තා රොබට්ට කියනවා, "බහුතරයක් මිනිස්සුන්ගේ මුළු ජීවිතේම පාලනය කරන්නේ ප්රධාන හැඟීම් දෙකක්, ඒ තමයි බය (Fear) සහ කෑදරකම නැත්නම් ආශාව (Greed)" කියලා.
මේ හැඟීම් දෙක එකතු වෙලා මිනිස්සුන්ව සල්ලි වලට වහල් කරගන්නේ (සල්ලි වල ගෝලයෝ කරගන්නේ) කොහොමද කියලා අපි සරලව තේරුම් ගමු.
1. පළවෙනි අදියර: බය (Fear)
ගොඩක් අය උදේම නැගිටලා, තමන් අකමැති වුණත් රස්සාවකට යන්නේ ඇයි? ඒ රස්සාවට තියෙන ආදරේකට නෙමෙයි, සල්ලි නැති වෙයි කියන බයට. \* "මම මේ මාසේ බිල් ටික ගෙවන්නේ කොහොමද?"
- "මම කන්නේ බොන්නේ කොහොමද?"
- "ලමයිගේ ඉස්කෝලේ වැඩ කරන්නේ කොහොමද?"
- "රස්සාව නැති වුණොත් මට මොනවා වෙයිද?"
මෙන්න මේ බය නිසා මිනිස්සු තමන්ගේ නිදහස, තමන්ගේ කාලය සේවාදායකයෙකුට දීලා (කැප කරලා) ඒ වෙනුවට පඩියක් ගන්නවා. බය තමයි මිනිස්සුන්ව වැඩට දක්කන කසය වෙන්නේ.
2. දෙවෙනි අදියර: කෑදරකම හෝ ආශාව (Greed / Desire)
මාසෙ අන්තිමට අර මහන්සි වෙලා වැඩ කරපු එකේ පඩිය අතට හම්බවෙනවා. අතට සල්ලි ආපු ගමන්ම අර කලින් තිබුණු 'බය' ටික වෙලාවකට නැති වෙලා යනවා. ඊට පස්සේ එළියට එන්නේ ඊළඟ හැඟීම, ඒ තමයි 'ආශාව'.
- සල්ලි දැක්ක ගමන් මොළේ හිතන්න පටන් ගන්නවා "මේකෙන් මට අලුත් ෆෝන් එකක් ගන්න පුළුවන්, අලුත් ඇඳුම් ගන්න පුළුවන්, ලොකු කාර් එකක් ලීසින් දාන්න පුළුවන්, හොඳ රෙස්ටුරන්ට් එකකින් කන්න පුළුවන්" කියලා.
- සල්ලි වලින් ගන්න පුළුවන් සැප සම්පත් ගැන හිතලා ඒ සල්ලි ටික ඔක්කොම වියදම් කරලා දානවා.
- ගොඩක් වෙලාවට තියෙන සල්ලි මදි වුණාම ක්රෙඩිට් කාඩ් වලින් හරි ණයට අරන් හරි ඒ ආශාවන් ඉටු කරගන්නවා.
3. මේකෙන් හැදෙන භයානක චක්රය: මීයන්ගේ රේස් එක (The Rat Race)
දැන් අර ආශාවන් පස්සේ ගිහින් සල්ලි ඔක්කොම වියදම් කරගත්තට පස්සේ මොකද වෙන්නේ? සාක්කුව ආයෙමත් හිස් වෙනවා.
සාක්කුව හිස් වෙනකොටම ආයෙමත් අර මුලින් ආපු 'බය' මතුවෙනවා. "අයියෝ ඊළඟ මාසේ බිල් ගෙවන්නේ කොහොමද, ලීසින් එක ගෙවන්නේ කොහොමද?" කියලා ආයෙමත් බය වෙනවා.
ඒ බය නැති කරගන්න ආයෙමත් උදේ නැගිටලා වැඩට දුවනවා. පඩිය ගන්නවා. පඩිය ගත්තම ආයෙමත් 'ආශාව' එනවා, ආයෙමත් වියදම් කරනවා. ආයෙමත් බය වෙනවා.
බය ➔ වැඩ කරනවා ➔ පඩිය ගන්නවා ➔ ආශාව ➔ වියදම් කරනවා ➔ ආයෙමත් බය...
ධනවත් තාත්තා මේ චක්රයට කියන්නේ "මීයන්ගේ රේස් එක (Rat Race)" කියලයි. හරියට කූඩුවක ඉන්න මීයෙක් රෝදයක් ඇතුලේ කොච්චර වේගෙන් දිව්වත් උන් ඉන්නේ හිටපු තැනමයි. ගොඩක් මිනිස්සුන්ගේ මුළු ජීවිත කාලයම ගෙවෙන්නේ මේ බයයි, ආශාවයි කියන හැඟීම් දෙකේ හිරවෙලා, සල්ලි හොයන එකයි බිල් ගෙවන එකයි අතරේ.
පඩිය වැඩි වුණාම මේ ප්රශ්නෙ විසඳෙනවද?
නැහැ. රොබට් කියනවා කෙනෙක්ගේ පඩිය රුපියල් 50,000 ඉඳන් ලක්ෂය දක්වා වැඩි වුණා කියලා මේක විසඳෙන්නේ නැහැ කියලා. මොකද පඩිය වැඩි වෙනකොටම එයාගේ 'ආශාවත්' ලොකු වෙනවා. එයා පොඩි කාර් එක දීලා ඊට වඩා ලොකු කාර් එකක් ගන්නවා. පොඩි ගේ වෙනුවට ලොකු ගෙයක් ණයට ගන්නවා. අන්තිමට පඩිය වැඩි වුණත් එයා ඉන්නේ අර රේස් එකේමයි.
ධනවත් තාත්තා දෙන විසඳුම:
ඔයා සල්ලි ගැන තීරණ ගනිද්දී මේ හැඟීම් වලට (බයට සහ ආශාවට) ඔයාගේ මොළය පාලනය කරන්න දෙන්න එපා. බය වෙලා රස්සාවක හිරවෙලා සල්ලි පස්සේ දුවනවා වෙනුවට, සල්ලි ගැන (මූල්ය සාක්ෂරතාවය) ඉගෙන ගන්න. තමන්ගේම කියලා වත්කම් (Assets) ගොඩනගන්න. අන්න එදාට ඔයා සල්ලි වලට වහල් වෙන එක නැවතිලා, සල්ලි ඔයාගේ වහලෙක් විදිහට ඔයාට වැඩ කරන්න පටන් ගනීවි.
හැමදාම උදේ නැගිටලා වැඩට යන, බිල් ගෙවන එකම රෝදේ කැරකෙන 'Rat Race' එක (මීයන්ගේ රේස් එක) කියන්නේ මොකක්ද?
රොබට් කියෝසාකිගේ "Rich Dad Poor Dad" පොතේ තියෙන, ගොඩක් මිනිස්සුන්ගේ ඇස් අරවන, ඒ වගේම අපේ සමාජයේ බහුතරයක් දෙනා නොදැනුවත්වම හිරවෙලා ඉන්න ලොකුම උගුල තමයි මේ 'Rat Race' (මීයන්ගේ රේස් එක) කියන්නේ.
මේක සරලවම තේරුම් ගන්න, සුරතලයට හදන මීයන්ව දාලා තියෙන කූඩුවල තියෙන කැරකෙන රෝදය (Hamster Wheel) මතක් කරගන්න. මීයා ඒ රෝදෙ ඇතුලට ගිහින් පුදුම වේගෙකින් දුවනවා. රෝදෙත් කැරකෙනවා, මීයටත් මහන්සියි. හැබැයි පැය ගාණක් දිව්වත් මීයා ඉන්නේ හිටපු තැනමයි. අඟලක්වත් ඉස්සරහට ගිහින් නෑ.
සාමාන්ය මිනිස්සුන්ගේ මූල්ය ජීවිතයත් හරියට අන්න ඒ වගේ කියලයි රොබට් කියන්නේ. ඒ චක්රය වැඩ කරන්නේ මෙන්න මේ විදිහටයි:
1. රේස් එකේ ආරම්භය (අධ්යාපනය සහ රස්සාව)
අපි ඉස්කෝලේ ගිහින්, කැම්පස් ගිහින් කොහොම හරි හොඳ රස්සාවක් හොයාගන්නවා. ඊට පස්සේ මාසෙ අන්තිමට අපේ අතට පළවෙනි පඩිය ලැබෙනවා.
2. බිල් ගෙවීම සහ මූලික වියදම්
ඒ ලැබෙන පඩියෙන් අපි ගෙවල් කුලී ගෙවනවා, කරන්ට් බිල් ගෙවනවා, කෑම බීම ගන්නවා. ඉතුරු වෙන සල්ලි ටිකෙන් විනෝද වෙනවා. මාසෙ අන්තිම වෙද්දී පඩිය ඉවරයි. ආයෙමත් ඊළඟ මාසේ පඩිය ගන්නකන් උදේ ඉඳන් හවස වෙනකන් රස්සාවට යනවා. මේක තමයි මූලිකම චක්රය.
3. උගුල තද වීම (ආදායම වැඩිවීම සහ වියදම් වැඩිවීම)
කාලයක් යද්දී අපිට ප්රමෝෂන් එකක් හම්බවෙනවා, එහෙමත් නැත්නම් පඩිය වැඩිවෙනවා. සාමාන්යයෙන් කෙනෙක් හිතන්නේ "දැන් මගේ පඩිය වැඩියි, ඒ නිසා මගේ සල්ලි ප්රශ්න ඉවරයි" කියලා. හැබැයි එතන තමයි ලොකුම රැවටීම තියෙන්නේ.
අපේ පඩිය වැඩි වෙනකොටම අපි කරන්නේ අපේ වියදම් (සහ ආශාවන්) ඒකට සමානවම වැඩි කරගන්න එක.
- බස් එකේ ගියපු අපි, ලීසින් එකක් දාලා පොඩි කාර් එකක් ගන්නවා.
- සාමාන්ය ෆෝන් එකක් පාවිච්චි කරපු අපි, අලුත්ම අයිෆෝන් එකක් ගන්නවා.
- සාමාන්ය විදිහට කාපු බීපු අපි, ලොකු රෙස්ටුරන්ට් වලින් කන්න පුරුදු වෙනවා.
4. ණය කන්දට යටවීම (The Debt Trap)
දැන් අපේ පඩිය වැඩියි, හැබැයි ඒ වගේම අපේ වියදමත් වැඩියි. කාර් එකේ ලීසින් එක, ක්රෙඩිට් කාඩ් බිල්, ගෙවල් හදන්න ගත්ත ලෝන් වල වාරික ගෙවන්න ඕනේ. දැන් අපි රස්සාවට යන්නේ ආසාවට නෙමෙයි, මේ ණය ටිකයි බිල් ටිකයි ගෙවාගන්න ඕනේ නිසා (අර කලින් කතා කරපු 'බය' නිසා).
5. රෝදය වේගයෙන් කැරකීම
දැන් මේ ණය ගෙවාගන්න අමාරු නිසා අපි තවත් මහන්සි වෙලා වැඩ කරනවා. අතිකාල (OT) කරනවා, නැත්නම් තවත් පඩිය වැඩි රස්සාවකට යනවා. ආයෙමත් පඩිය වැඩි වෙනවා. පඩිය වැඩි වුණු ගමන් පොඩි කාර් එක දීලා ලොකු කාර් එකක් ගන්නවා. පොඩි ගේ වෙනුවට ලොකු ගෙයක් ණයට ගන්නවා. ආයෙමත් ණය වෙනවා. ආයෙමත් මහන්සි වෙලා වැඩ කරනවා.
මෙන්න මේ "වැඩට යනවා ➔ පඩිය ගන්නවා ➔ ණය වෙනවා/බිල් ගෙවනවා ➔ තවත් මහන්සි වෙලා වැඩ කරනවා" කියන නිමක් නැති චක්රයට තමයි ධනවත් තාත්තා 'Rat Race' එක කියලා කියන්නේ.
ඔයා මේ රේස් එකේ දුවනවා නම්, ඔයා කොච්චර ලොකු පඩියක් ගත්තත්, කොච්චර මහන්සි වුණත් ඔයාගේ මූල්යමය නිදහසක් කවදාවත් ඇතිවෙන්නේ නෑ. මොකද ඔයාගේ පඩිය වැඩිවෙන වේගෙටම ඔයාගේ වියදමත් වැඩිවෙන නිසා, ඔයා හැමදාම ඉන්නේ එකම තැන. රස්සාව නැති වුණු දවසට නැත්නම් ලෙඩ වුණු දවසට මුළු ජීවිතේම කඩාගෙන වැටෙනවා.
මේ 'Rat Race' එකෙන් එළියට එන්නේ කොහොමද?
ධනවත් තාත්තා දෙන එකම උත්තරය මේකයි:
පඩිය වැඩි කරගන්න එකෙන් මේ රේස් එකෙන් එළියට එන්න බෑ. රේස් එකෙන් එළියට එන්න නම් ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම වත්කම් (Assets) සහ බැරකම් (Liabilities) අතර වෙනස තේරුම් ගන්නම ඕනේ.
ලැබෙන පඩියෙන් තවත් බැරකම් (සාක්කුවෙන් සල්ලි එළියට යන දේවල් - උදා: ලීසින්, ක්රෙඩිට් කාඩ්) ගන්නවා වෙනුවට, ඔයා වැඩ කරේ නැතත් ඔයාට ආදායමක් ගේන වත්කම් (Assets - උදා: කොටස් වෙළඳපොල ආයෝජන, කුලියට දෙන දේපල, තමන්ගේම ව්යාපාර) මිලදී ගන්න එක හරි නිර්මාණය කරන එක හරි පටන් ගන්න ඕනේ.
ඔයාගේ ඒ වත්කම් වලින් ලැබෙන ආදායම (Passive Income), ඔයාගේ මාසික ජීවන වියදමට වඩා වැඩි වුණු දවසට, අන්න එදාට ඔයාට පුළුවන් රස්සාවට නොගිහින් ගෙදරට වෙලා ඉන්න. අන්න එදාට ඔයා මේ Rat Race එකෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් වෙලා ඉවරයි\!
අපේ හැඟීම් පාලනය කරගෙන සල්ලි ගැන තර්කානුකූල තීරණ ගන්නේ කොහොමද කියලා තේරුම් ගැනීම.
අපි කලින් කතා කරපු බය සහ ආශාව (කෑදරකම) කියන හැඟීම් දෙක තමයි ගොඩක් මිනිස්සුන්ගේ මුදල් පසුම්බිය පාලනය කරන්නේ. රොබට් කියෝසාකිගේ ධනවත් තාත්තා මේකට දෙන අපූරු විසඳුම තමයි "ඔයාගේ හැඟීම් වලට ඔයාගේ මොළය පාලනය කරන්න දෙන්න එපා" කියන එක.
මේක තේරුම් ගන්න සහ ඒක ප්රායෝගිකව අපේ ජීවිතේට එකතු කරගන්නේ කොහොමද කියලා අපි මෙහෙම කතා කරමු:
හැඟීම් වලින් තීරණ ගන්නවා කියන්නේ මොකක්ද?
මිනිස්සු විදිහට හැඟීම් දැනෙන එක සාමාන්ය දෙයක්. හැබැයි ප්රශ්නේ තියෙන්නේ ගොඩක් අය මුදල් ගැන තීරණ ගන්නේ කිසිම තර්කයක් නැතුව, ඒ මොහොතේ දැනෙන හැඟීමට වහල් වෙලයි.
- සල්ලි ලැබුණම: සමහර වෙලාවට අපිට ලොකු බෝනස් එකක් හරි, පඩි වැඩිවීමක් හරි ලැබෙනවා. ඒ වෙලාවට එන සතුටත් එක්ක අර කියපු 'ආශාව' එළියට එනවා. මොළේ එකපාරටම කියන්නේ "දැන් සල්ලි තියෙනවා, අලුත් ෆෝන් එකක් ගමු, වාහනේ අප්ග්රේඩ් කරමු, ලොකු පාටියක් දාමු" කියලා. මේක තනිකරම හැඟීමෙන් ගත්ත තීරණයක් මිසක් මොළෙන් ගත්ත තීරණයක් නෙමෙයි.
- සල්ලි නැති වෙද්දී: ඒ වගේම රස්සාව නැති වෙයි, බිල් ගෙවාගන්න බැරි වෙයි කියන 'බය' ආවමත්, ගොඩක් අය කරන්නේ තමන් අකමැති වුණත් තවදුරටත් ඒ රස්සාවේම හිරවෙලා ඉන්න එක. ඒ බය නිසා අවදානමක් අරගෙන අලුත් දෙයක් (ආයෝජනයක්) පටන් ගන්න එයාලා කවදාවත් හිතන්නේ නෑ.
හැඟීම් පාලනය කරලා තර්කානුකූලව තීරණ ගන්නේ කොහොමද?
ධනවත් තාත්තා කියන්නේ හැඟීම් නැති කරගන්න කියලා නෙමෙයි. හැඟීම් ආවට කමක් නෑ, හැබැයි තීරණයක් ගනිද්දී ඒ හැඟීමට තීරණය ගන්න දෙන්න එපා කියලයි. ඒක කරන්නේ මෙහෙමයි:
1. තමන්ගේ හැඟීම අඳුරගන්න (Recognize the Emotion)
මුලින්ම සල්ලි වියදම් කරන්න හදද්දී, නැත්නම් සල්ලි ගැන තීරණයක් ගනිද්දී ඔයාට දැනෙන්නේ බයද, ආශාවද කියලා තමන්ටම අවංක වෙන්න. "මම මේ ලොකු වාහනයක් ලීස් කරන්නේ ඇත්තටම මට ඕන නිසාද, නැත්නම් අනිත් අයට පේන්න මගේ තියෙන ආශාවටද?" කියලා තමන්ගෙන්ම අහන්න.
2. හැඟීමට උත්තර දෙන්න පොඩි කාලයක් ගන්න (Take a Pause)
ආශාවක් හෝ බයක් ආපු ගමන් වහාම ක්රියාත්මක වෙන්න එපා. ධනවත් තාත්තා කියනවා "හැඟීමක් ආවම, ඒක පාවිච්චි කරලා ඔයාගේ මොළේ අවදි කරන්න, හැබැයි මොළේ වහලා දාන්න එපා" කියලා. සල්ලි වියදම් කරන්න හරි, අලුත් ණයක් ගන්න හරි කලින් එක මොහොතක් නැවතිලා තර්කානුකූලව හිතන්න පටන් ගන්න.
3. තර්කානුකූල ප්රශ්න අහන්න පටන් ගන්න (Ask Logical Questions)
මෙන්න මේ වගේ ප්රශ්න වලින් ඔයාගේ මොළයට වැඩක් දෙන්න:
- "මම මේ ගන්න හදන දේ වත්කමක්ද? බැරකමක්ද?"
- "මේක ගත්තොත් මගේ සාක්කුවට සල්ලි එනවද? නැත්නම් හැමදාම මගේ සාක්කුවෙන් සල්ලි යනවද?"
- "මම දිගටම මේ රස්සාව කරන්නේ මගේ දියුණුවටද? නැත්නම් සල්ලි නැති වෙයි කියන බයටද?"
- "මේ බයට මුහුණ දෙන්න මට හොයාගන්න පුළුවන් වෙනත් ආදායම් මාර්ග මොනවාද?"
මෙන්න මේක පැහැදිලි කරන හොඳම ප්රායෝගික උදාහරණයක්:
හිතන්න ආයතනයක වැඩ කරන කෙනෙක්ට (Corporate Professional කෙනෙක්ට) හොඳ පඩි වැඩිවීමක් එක්ක උසස්වීමක් (Promotion එකක්) ලැබෙනවා.
- හැඟීම් වලින් ගන්න තීරණය (දුප්පත් සිතීමේ රටාව): එයාට ලොකු සතුටක් සහ ආශාවක් එනවා තමන්ගේ තත්වේ අනිත් අයට පෙන්නන්න. එයා වහාම ගිහින් කලින්ට වඩා ලොකු කාර් එකක් අලුතෙන් ලීස් කරනවා. දැන් මාසේ ගානේ ලොකු ලීසිං වාරිකයකුත් ගෙවන්න ඕනේ. පඩිය වැඩි වුණත් එයාගේ බැරකම් වැඩි වෙලා, එයා ආයෙමත් මූල්යමය අතින් අර 'මීයන්ගේ රේස් එකේම' හිර වෙනවා.
- තර්කානුකූල තීරණය (ධනවත් සිතීමේ රටාව): එයා අර ආශාව දැනෙන කොටම ඒක පාලනය කරගන්නවා. එයා අහනවා "මේ කාර් එක ගත්තොත් මගේ සාක්කුවෙන් තවත් සල්ලි එළියට යන එක නේද වෙන්නේ?" කියලා. ඊට පස්සේ එයා තීරණය කරනවා වැඩි වුණු පඩිය තමන්ගේ එදිනෙදා ජීවන වියදමට එකතු කරගන්නේ නැතුව, ඒ මුදල කොටස් වෙළඳපොලේ හෝ අලුත් ව්යාපාරයකට ආයෝජනය කරන්න. දැන් එයා නිදාගෙන හිටියත් ඒ සල්ලි වලින් තවත් සල්ලි උපයන්න පටන් ගන්නවා (සල්ලි වලින් වැඩ ගන්නවා).
කෙටියෙන්ම කිව්වොත්, හැඟීම් වලට වහල් වෙන කෙනාට සල්ලි පාලනය කරන්න බැහැ, සල්ලි විසින් එයාව පාලනය කරනවා. හැබැයි මොළේ පාවිච්චි කරලා තර්කානුකූලව හිතන කෙනා හැඟීම් පාලනය කරගෙන, සල්ලි තමන්ගේ යටතට අරගෙන තමන්ගේ දියුණුවට පාවිච්චි කරනවා.
සල්ලි පස්සේ දුවනවා වෙනුවට, සල්ලි වලින් තමන් වෙනුවෙන් වැඩ කරගන්න (Money works for you) හැටි.
රොබට් කියෝසාකිගේ "Rich Dad Poor Dad" පොතේ තියෙන වටිනාම සහ ජීවිතේ වෙනස් කරන ප්රධානම සංකල්පය තමයි මේක. සාමාන්ය මිනිස්සු මුළු ජීවිත කාලයම කරන්නේ "සල්ලි පස්සේ දුවන එක". හැබැයි ධනවතුන් කරන්නේ "සල්ලි තමන්ගේ පස්සේ දුවන විදිහට, නැත්නම් සල්ලි වලින් තමන්ට වැඩ කරගන්න" ක්රමයක් හදාගන්න එක.
මේ සංකල්පය වෙන කෙනෙක්ට හිතට වදින විදිහට, ප්රායෝගිකව පැහැදිලි කරලා දෙන්න පුළුවන් මෙන්න මේ විදිහටයි:
1. "සල්ලි වෙනුවෙන් වැඩ කරනවා" කියන්නේ මොකක්ද? (Working for money)
සාමාන්යයෙන් අපි හැමෝම කරන්නේ අපේ 'කාලය' දීලා ඒ වෙනුවට 'සල්ලි' ගන්න එකයි.
හිතන්න ඔයා දවසට පැය 8ක් වැඩ කරනවා, ඒ පැය 8ට ඔයාට පඩියක් හම්බවෙනවා. ඔයාට තව සල්ලි ඕනේ නම් ඔයා මොකද කරන්නේ? ඔයා අතිකාල (OT) වැඩ කරනවා. ඒ කියන්නේ තවත් පැය ගාණක් දෙනවා.
මෙතන තියෙන ලොකුම ප්රශ්නේ මොකක්ද දන්නවාද? දවසකට අපිට තියෙන්නේ පැය 24යි. ඒ වගේම අපේ ඇඟට දරාගන්න පුළුවන් මහන්සියට සීමාවක් තියෙනවා. ඔයා ලෙඩ වෙලා වැඩට නොගියොත්, නැත්නම් ඔයාට වයසට ගිහින් වැඩ කරන්න බැරි වුණු දවසට, අර සල්ලි එන එක එතනින්ම නවතිනවා. මොකද ඔයාගේ ආදායම රැඳිලා තියෙන්නේ ඔයාගේ මහන්සිය සහ කාලය මත විතරයි. මේකට කියන්නේ 'සක්රීය ආදායම' (Active Income) කියලයි.
2. "සල්ලි වලින් තමන්ට වැඩ කරගන්නවා" කියන්නේ මොකක්ද? (Making money work for you)
ධනවත් තාත්තා කියනවා "සල්ලි" කියන්නේ හරියට ඔයාගේ යටතේ වැඩ කරන සේවකයෙක් (Employee කෙනෙක්) වගේ කියලා.
සල්ලි කියන සේවකයාගේ තියෙන විශේෂත්වය තමයි:
- එයාට මහන්සි වෙන්නේ නෑ.
- එයාට නිවාඩු ඕනේ නෑ.
- එයා දවසේ පැය 24ම, සතියේ දවස් 7ම ඔයා වෙනුවෙන් වැඩ කරනවා.
- එයා කවදාවත් පඩි වැඩි කරන්න කියලා ඉල්ලන්නේ නෑ.
ධනවතුන් කරන්නේ තමන් මහන්සි වෙලා හම්බකරන සල්ලි වලින් අර වගේ 'සේවකයෝ' ගොඩක් හදාගන්න එක. ඊට පස්සේ ඒ සේවකයෝ (ඒ කියන්නේ ඒ සල්ලි) රෑ දවල් නැතුව වැඩ කරලා, ඔයාට තවත් සල්ලි හොයලා දෙනවා. ඔයා නිදාගෙන හිටියත්, ඔයා නිවාඩුවක් ගත කරන්න ගියත් ඔයාගේ ගිණුමට සල්ලි එකතු වෙනවා. මේකට කියන්නේ 'අක්රීය ආදායම' (Passive Income) කියලයි.
3. මේක ප්රායෝගිකව කරන්නේ කොහොමද?
සල්ලි වලින් වැඩ ගන්නවා කියන්නේ, බැංකුවේ සල්ලි දාලා පොලිය ගන්න එකම නෙමෙයි. ධනවත් තාත්තා කියන විදිහට මේක කරන්න තියෙන එකම ක්රමය තමයි "වත්කම් (Assets)" මිලදී ගන්න එක හරි, නිර්මාණය කරන එක හරි.
අපිට හදාගන්න පුළුවන් වත්කම් (Assets) වර්ග කිහිපයක් තියෙනවා:
- ව්යාපාර (Businesses): ඔයා නැතුව වුණත් වැඩ කරන, ආදායම් ගේන සිස්ටම් එකක් හදන එක. (ඔයා කඩේක ඉඳන් බඩු විකුණනවා නම් ඒක ඔයාගේ රස්සාව. හැබැයි ඔයා සේවකයෝ දාලා සිස්ටම් එකක් හදලා තියෙනවා නම්, ඔයා ගෙදර හිටියත් කඩේ ලාභය එනවා නම් ඒක වත්කමක්).
- දේපල (Real Estate): ඔයාට කුලියක් හෝ බද්දක් (Rent) ලැබෙන විදිහට ගෙවල්, කාමර, නැත්නම් ඉඩම් ගන්න එක.
- කඩදාසි වත්කම් (Paper Assets): කොටස් වෙළඳපොලේ (Stock market) ආයෝජනය කිරීම, ලාභාංශ (Dividends) දෙන සමාගම් වල කොටස් ගන්න එක.
- බුද්ධිමය දේපල (Intellectual Property): මේක අද කාලෙට ගොඩක් වැදගත්. ඔයා එක පාරක් මහන්සි වෙලා පොතක් ලියනවා, නැත්නම් Software එකක් හදනවා, එහෙමත් නැත්නම් යූටියුබ් (YouTube) වීඩියෝ මාලාවක් හදනවා. ඒක එක පාරක් හැදුවට පස්සේ, මිනිස්සු ඒක බලන බලන වාරයක් පාසා, ගන්න ගන්න වාරයක් පාසා ඔයාට දිගටම සල්ලි (Royalties) ලැබෙනවා.
4. දුප්පත් තාත්තගේ සහ ධනවත් තාත්තගේ වෙනස මෙතැනදී පේන විදිහ:
- දුප්පත් තාත්තා හැමදාම හිතුවේ "මම කොහොමද මගේ පඩිය (Salary එක) වැඩි කරගන්නේ?" කියලයි. ඒ වෙනුවෙන් එයා තව තවත් මහන්සි වෙලා වැඩ කළා.
- ධනවත් තාත්තා හැමදාම හිතුවේ "මම කොහොමද මගේ වත්කම් තීරුව (Asset Column එක) වැඩි කරගන්නේ?" කියලයි. ඒ වෙනුවෙන් එයා තමන්ගේ සල්ලි ආයෝජනය කළා.
අන්තිමට මේක වෙන කෙනෙක්ට තේරුම් කරද්දී මෙන්න මේ ටික අවධාරණය කරන්න:
"ඔයා හැමදාම සල්ලි පස්සේ දිව්වොත්, ඔයාට මැරෙනකම්ම වැඩ කරන්න වෙයි. හැබැයි ඔයා අද ඉඳන් ඔයාට ලැබෙන සල්ලි, තවත් සල්ලි ගේන 'වත්කම්' වලට යොදවන්න (ආයෝජනය කරන්න) පුරුදු වුණොත්, දවසක ඔයාට පුළුවන් රස්සාවට යන එක නවත්තලා, ජීවිතේ ඔයාට ඕනේ විදිහට නිදහසේ ගත කරන්න. මොකද එදාට ඔයා වෙනුවෙන් වැඩ කරන්න ඔයාගේ 'සල්ලි' වලට පුළුවන්."
ජීවිතේ අපිට දෙන ප්රශ්න, අලුත් අවස්ථාවන් විදිහට දකින්නේ කොහොමද?
රොබට් කියෝසාකිගේ "Rich Dad Poor Dad" පොතේ තියෙන, අපේ මුළු ජීවිතේම වෙනස් කරන්න පුළුවන් හරිම අපූරු සංකල්පයක් තමයි මේක. ධනවත් තාත්තා රොබට්ට කියනවා, "ජීවිතේ හරියට ගුරුවරයෙක් වගේ, හැබැයි ජීවිතේ පාසලේ ගුරුවරයෙක් වගේ අපිට කතා කර කර උගන්වන්නේ නෑ. ජීවිතේ අපිට උගන්වන්නේ අපිව වටේට තල්ලු කරලා (Life pushes you around)" කියලා.
මේක සාමාන්ය කෙනෙක්ට කතාවක් විදිහට මෙන්න මේ විදිහට පැහැදිලි කරන්න පුළුවන්:
ජීවිතේ අපිව තල්ලු කරනවා කියන්නේ මොකක්ද?
හිතන්න ඔයා රස්සාවක් කරනවා, හැබැයි පඩිය මදි. බොස් නිතරම බණිනවා. නැත්නම් හදිසියේම රස්සාව නැතිවෙනවා. එහෙමත් නැත්නම් බලාපොරොත්තු වුණු උසස්වීම (Promotion එක) ලැබෙන්නේ නෑ.
සාමාන්ය කෙනෙක් මේවා දකින්නේ 'කරුමයක්' හරි 'ලොකු ප්රශ්නයක්' හරි විදිහට. හැබැයි ධනවත් තාත්තා කියන විදිහට මේ හැම ප්රශ්නයක්ම ජීවිතේ ඇවිත් ඔයාව තල්ලු කරනවා වගේ වැඩක්. ඒ හැම තල්ලු කිරීමකින්ම ජීවිතේ ඔයාට කියන්නේ, "අවදි වෙන්න, ඔයා ඉගෙනගන්න ඕන අලුත් පාඩමක් මෙතන තියෙනවා" කියලයි.
ධනවත් තාත්තා කියන විදිහට මිනිස්සු ජීවිතේ දෙන මේ 'තල්ලු කිරීම්' වලට (ප්රශ්න වලට) මුහුණ දෙන්නේ ප්රධාන විදිහ 3කට:
1. අත්හැරලා දාන අය (Those who give up)
ගොඩක් අය ජීවිතේ තල්ලු කරද්දී බය වෙලා, ඒකට යටත් වෙනවා. "මගේ කරුමේ තමයි, ලංකාවේ හැටි ඔහොම තමයි, මට වෙන කරන්න දෙයක් නෑ" කියලා අර මදි පඩියටම අකමැත්තෙන් වුණත් වැඩ කර කර හැමදාම එකම තැන ඉන්නවා.
2. තරහ අරන් රණ්ඩුවට යන අය (Those who fight back blindly)
තවත් සමහරු ප්රශ්න ආවම තරහ ගන්නවා. හැබැයි එයාලා තරහ ගන්නේ වැරදි අයත් එක්ක. පඩිය මදි වුණාම බොස් එක්ක රණ්ඩු වෙනවා, කොම්පැණියට බණිනවා, ආණ්ඩුවට බණිනවා. රස්සාවෙන් අයින් වෙලා වෙන රස්සාවකට යනවා. හැබැයි කාලයක් යද්දී එතනත් අර ප්රශ්නෙම එනවා. එයාලා දකින්නේ නෑ ප්රශ්නෙ තියෙන්නේ තමන්ගේ ඇතුලේ කියලා.
3. පාඩම ඉගෙන ගන්න අය (Those who learn the lesson)
ධනවතුන් සහ සාර්ථක මිනිස්සු අයත් වෙන්නේ මේ ගොඩට. එයාලා දන්නවා ජීවිතේ ප්රශ්නයක් දුන්නම ඒකෙන් අදහස් කරන්නේ තමන්ගේ දැනුමේ මොකක් හරි අඩුවක් තියෙනවා කියන එක කියලා. අන්න ඒ අය තමයි ප්රශ්නයක් කියන්නේ 'අවස්ථාවක්' කියලා හරියටම අඳුරගන්නේ.
ප්රශ්නයක්, අලුත් අවස්ථාවක් විදිහට දකින්නේ කොහොමද? (ප්රායෝගික උදාහරණයක්)
හිතන්න ඔයා කෝපරේට් ලෝකයේ (Corporate World) බොහොම මහන්සි වෙලා වැඩ කරන කෙනෙක්. හැබැයි ඔයාට ලැබෙන පඩියෙන් ජීවත් වෙන්න අමාරුයි, සල්ලි ප්රශ්න එනවා.
- දුප්පත් සිතීමේ රටාව (ප්රශ්නයක් විදිහට දැකීම): "මගේ බොස් මහා නරකයි. කොම්පැණියෙන් මාව සූරා කනවා. මට මේ ප්රශ්නෙන් ගොඩ එන්න නම් පඩිය වැඩි කරන්නම ඕනේ." (මෙතනදී ඔයා බලාපොරොත්තු වෙන්නේ වෙන කෙනෙක් ඇවිත් ඔයාගේ ප්රශ්නෙ විසඳයි කියලා).
- ධනවත් සිතීමේ රටාව (අවස්ථාවක් විදිහට දැකීම): "ජීවිතේ මාව මේ තල්ලු කරන්නේ මට පාඩමක් උගන්වන්න. එකම රස්සාවක පඩියක් මත විතරක් යැපෙන එක කොච්චර අවදානම්ද කියලා මට දැන් තේරෙනවා. මම මේක අවස්ථාවක් කරගන්නවා තමන්ව කාටවත් මඟහරින්න බැරි තරමට තමන්ගේ හැකියාවන් දියුණු කරගන්න (become so good they can't ignore you). ඒ වගේම රස්සාව කරන ගමන්ම අලුත් පැසිව් ඉන්කම් (Passive Income) මාර්ගයක් හදාගන්නේ කොහොමද කියලා ඉගෙනගන්න මම මේක නිමිත්තක් කරගන්නවා."
අපි ප්රශ්නයක් දිහා බලලා අනිත් අයට ඇඟිල්ල දික් කරන තාක්කල් අපිට ඒක විසඳන්න බෑ. මොකද අපිට ලෝකේ ඉන්න අනිත් මිනිස්සුන්වයි, කොම්පැණිවල සිස්ටම් එකයි වෙනස් කරන්න බෑ. හැබැයි "ප්රශ්නේ තියෙන්නේ මගේ ළඟ, මම තව දේවල් ඉගෙනගන්න ඕනේ" කියලා හිතපු ගමන්, අපිට පුළුවන් අපිවම වෙනස් කරගන්න.
රොබට් කියන්නේ, ජීවිතේ ඔයාට සල්ලි ප්රශ්නයක් දෙනවා කියන්නේ, "තවදුරටත් සල්ලි පස්සේ දුවන්නේ නැතුව, ඔයාගේ මූල්ය බුද්ධිය (Financial IQ) පාවිච්චි කරලා සල්ලි හොයන අලුත් ක්රමයක් නිර්මාණය කරන්න" කියලා ඔයාට ලැබෙන අගනා අවස්ථාවක් කියලයි. ඒ පාඩම ඉගෙන ගන්න කෙනා කවදාහරි දවසක ලොකු ධනවතෙක් වෙනවා.
##