වත්කම් (Assets) සහ බැරකම් (Liabilities) කියන එකේ නියම තේරුම ඉතා සරලව අඳුරගන්න හැටි.
මේ පොතේ තියෙන වැදගත්ම, ඒ වගේම මුළු ලෝකෙම මිනිස්සුන්ගේ ඇස් අරවපු ප්රධානම පාඩම තමයි මේක. රොබට් කියන විදිහට, ඔයාට ධනවත් වෙන්න ඕනේ නම් දැනගන්න ඕනේ එකම එක නීතියක් විතරයි. ඒ තමයි "වත්කම්" සහ "බැරකම්" අතර තියෙන වෙනස හරියටම අඳුරගන්න එක.
සාමාන්යයෙන් ගිණුම්කරණය (Accounting) ඉගෙනගන්නකොට මේ වචන දෙකේ තේරුම ගොඩක් සංකීර්ණයි. හැබැයි ධනවත් තාත්තා මේක පොඩි ළමයෙක්ට වුණත් තේරෙන තරම් ඉතාම සරල විදිහට මෙන්න මෙහෙමයි පැහැදිලි කරන්නේ.
වචන දෙකේ සරලම තේරුම:
- වත්කමක් (Asset) කියන්නේ: ඔයා වැඩ කළත් නැතත්, ඔයා නිදාගෙන හිටියත්, ඔයාගේ සාක්කුවට සල්ලි ගෙනත් දාන ඕනෑම දෙයකට.
- බැරකමක් (Liability) කියන්නේ: ඔයා මොනවා කළත්, ඔයාගේ සාක්කුවෙන් සල්ලි එළියට ඇදලා ගන්න ඕනෑම දෙයකට.
මේක තවදුරටත් වෙන කෙනෙක්ට තේරුම් කරලා දෙන්න හොඳම විදිහ තමයි මේ උදාහරණ ටික පාවිච්චි කරන එක:
1. බැරකමක් (Liability) අඳුරගන්නේ කොහොමද?
හිතන්න ඔයා අලුත් කාර් එකක් ලීසින් දාලා ගන්නවා. දැන් හැම මාසෙම ඒකට ලීසින් එක ගෙවන්න ඕනේ, පෙට්රල් ගහන්න ඕනේ, සර්විස් කරන්න ඕනේ, ඉන්ෂුවරන්ස් ගෙවන්න ඕනේ. ඒ කාර් එක ඔයාගේ ගෙදර නිකන් නවත්තලා තිබ්බත් හැම මාසෙම ඔයාගේ සාක්කුවෙන් සල්ලි එළියට යනවා. ඒ කියන්නේ ඒක "බැරකමක්".
ක්රෙඩිට් කාඩ්පත්, පුද්ගලික ණය, අත්යවශ්ය නැති සුඛෝපභෝගී දේවල් මේ ඔක්කොම අයිති වෙන්නේ බැරකම් කියන ගොඩට.
2. වත්කමක් (Asset) අඳුරගන්නේ කොහොමද?
හිතන්න ඔයාට පොඩි කඩකාමරයක් හරි ඇනෙක්ස් එකක් හරි තියෙනවා. ඔයා ඒක කුලියට (Rent එකට) දෙනවා. දැන් ඔයා ගෙදරට වෙලා නිදාගෙන හිටියත්, මාසේ අන්තිමට කුලිය විදිහට සල්ලි ටිකක් ඔයාගේ සාක්කුවට එනවා. අන්න ඒක "වත්කමක්".
කොටස් වෙළඳපොලේ ගන්න කොටස් (ලාභාංශ ලැබෙන), ඔයා නැතුව වුණත් දිගටම දුවන ව්යාපාර, ඔයා ලියපු පොතකින් ලැබෙන කර්තෘ භාග (Royalties) මේ ඔක්කොම වත්කම්. මොකද ඒවායින් ඔයාගේ සාක්කුවට සල්ලි ගෙනත් දානවා.
ලෝකේ ගොඩක් මිනිස්සු රැවටෙන "ගෙදර" ප්රශ්නය:
මේ පොතේ රොබට් කියෝසාකි කියන ලොකුම ආන්දෝලනාත්මක කතාව තමයි "ඔයා ඉන්න ගෙදර කියන්නේ වත්කමක් නෙමෙයි, ඒක බැරකමක්" කියන එක.
සාමාන්ය මධ්යම පාන්තික මිනිස්සු හිතන්නේ තමන් හදන ගෙදර තමයි ජීවිතේ ලොකුම වත්කම (Asset එක) කියලා. හැබැයි ධනවත් තාත්තාගේ නීතියට අනුව පොඩ්ඩක් හිතලා බලන්න:
ඔයා ඒ ගෙදර පදිංචි වෙලා ඉන්නවා නම්, ඒකෙන් ඔයාට ආදායමක් එන්නේ නෑ. හැබැයි හැම මාසෙම ඒකට ලයිට් බිල්, වතුර බිල්, ගෙදර හදන්න ගත්ත ලෝන් එකේ වාරික, අලුත්වැඩියා කිරීම් වලට ඔයාගේ සාක්කුවෙන් දිගටම සල්ලි එළියට යනවා. සාක්කුවෙන් සල්ලි එළියට යනවා නම් ඒක පැහැදිලිවම "බැරකමක්".
හැබැයි ඔයා ඒ ගෙදර වෙන කෙනෙක්ට කුලියට දීලා, ඒ කුලියෙන් ගෙදර ඔක්කොම වියදම් කැපිලා ගිහින් ඉතුරු ගාණක් ඔයාගේ සාක්කුවට එනවා නම්, අන්න එදාට ඒ ගෙදර "වත්කමක්" බවට පත්වෙනවා.
ධනවතුන් සහ දුප්පතුන් අතර වෙනස මේකෙන් පේන විදිහ:
1. දුප්පත් අය: එයාලට තියෙන්නේ වියදම් විතරයි (කෑම, බීම, කුලිය).
2. මධ්යම පාන්තික අය: එයාලා වත්කම් කියලා හිතාගෙන "බැරකම්" මිලදී ගන්නවා (ලොකු ගෙවල්, ලොකු වාහන, ක්රෙඩිට් කාඩ්). ඒ නිසා එයාලා හැමදාම ණය ගෙව ගෙව රස්සාවේම හිරවෙනවා.
3. ධනවතුන්: එයාලා කරන්නේ තමන්ට ලැබෙන සල්ලි වලින් දිගටම "වත්කම්" විතරක් එකතු කරන එක. ඒ වත්කම් වලින් එයාලගේ සාක්කුවට දිගටම සල්ලි ගෙනත් දානවා.
කෙනෙක් ධනවත් වෙන්නේ එයා මාසෙට හොයන පඩියෙන් නෙමෙයි. එයාගේ "වත්කම් තීරුවේ" (Asset Column) කොච්චර දේවල් තියෙනවාද කියන එක මතයි.
සල්ලි හම්බ කරන එකට වඩා හම්බ කරන සල්ලි ඉතුරු කරගන්න එක අමාරු ඇයි?
රොබට් කියෝසාකි මේ ප්රශ්නෙට දෙන උත්තරේ ගොඩක් අයගේ ඇස් අරවන එකක්. අපි හැමෝම සාමාන්යයෙන් හිතන්නේ "මට තව සල්ලි ටිකක් හම්බවුණා නම් මගේ ඔක්කොම ප්රශ්න ඉවරයි" කියලා. හැබැයි ඇත්තටම සල්ලි හම්බ කරනවාට වඩා, ඒ හම්බ කරන සල්ලි තමන්ගේ ළඟ රඳවගෙන, පරිස්සම් කරගෙන ඒවා වර්ධනය කරන එක ගොඩක් අමාරු වැඩක්.
මේක තේරුම් ගන්න ධනවත් තාත්තා අපූරු උපහැරණයක් පාවිච්චි කරනවා.
සිදුරු තියෙන බාල්දියෙන් වතුර ඇදීම:
හිතන්න ඔයා වතුර පුරවන්න හදන බාල්දියක් තියෙනවා. මේ බාල්දියට වතුර වක් කරනවා කියන්නේ ඔයා සල්ලි හම්බ කරනවා වගේ වැඩක්. හැබැයි ඔයා කොච්චර වේගෙන්, කොච්චර ලොකු වතුර පාරක් මේ බාල්දියට දැම්මත්, බාල්දියේ යට ලොකු හිල් (සිදුරු) තියෙනවා නම් ඒ වතුර ටික ඔක්කොම එළියට යනවා. බාල්දිය කවදාවත් පිරෙන්නේ නෑ.
මේ බාල්දියේ තියෙන සිදුරු තමයි ඔයාගේ අනවශ්ය වියදම්, ණය සහ බදු. සල්ලි හම්බ කරන්න කලින් මේ සිදුරු වහගන්න එක (සල්ලි ඉතුරු කරගන්න එක) ගොඩක් අමාරුයි වගේම ගොඩක් වැදගත්.
ඇයි මිනිස්සුන්ට සල්ලි ඉතුරු කරගන්න මේ තරම් අමාරු? ප්රධාන හේතු කිහිපයක් තියෙනවා:
1. පඩිය වැඩිවෙන වේගෙටම ආශාවනුත් (Lifestyle එකත්) ලොකු වීම:
ගොඩක් අයට පඩි වැඩිවීමක් හම්බවුණාම, නැත්නම් අතට ලොකු සල්ලි ගාණක් ආවම, ඒ සල්ලි ඉතුරු කරලා ආයෝජනය කරනවා වෙනුවට එයාලා කරන්නේ තමන්ගේ ජීවන තත්ත්වය (Lifestyle එක) ලොකු කරගන්න එක.
- පොඩි කාර් එක විකුණලා, ලීසිං එකක් දාලා ලොකු කාර් එකක් ගන්නවා.
- සාමාන්ය ෆෝන් එක වෙනුවට අලුත්ම අයිෆෝන් එකක් ගන්නවා.
- බ්රෑන්ඩඩ් ඇඳුම් අඳින්න, මිල අධික තැන් වලින් කන්න පුරුදු වෙනවා.
- අන්තිමට බැලුවම පඩිය ලක්ෂය වුණත්, ලක්ෂ 5 වුණත් මාසෙ අන්තිමට අතේ සතයක්වත් ඉතුරු වෙන්නේ නෑ. ආදායම වැඩි වෙද්දී වියදමත් ඒ සමානවම වැඩි කරගන්න එක තමයි ගොඩක් දෙනෙක් කරන ලොකුම වැරැද්ද.
2. මූල්ය සාක්ෂරතාවය (Financial Literacy) නැතිකම:
ඉස්කෝලෙන් අපිට අකුරු කියවන්න ඉගැන්නුවට, 'ඉලක්කම්' කියවන්න (ඒ කියන්නේ මූල්ය ප්රකාශනයක් කියවන්න) ඉගැන්නුවේ නෑ. ගොඩක් අයට තමන්ගේ සල්ලි කොහෙන්ද එන්නේ, කොහාටද යන්නේ කියලා හරියටම ට්රැක් (Track) කරගන්න තේරෙන්නේ නෑ. එයාලා වත්කම් (Assets) කියලා හිතාගෙන දිගටම මිලදී ගන්නේ සාක්කුවෙන් සල්ලි එළියට අදින බැරකම් (Liabilities).
3. හැඟීම් වලින් තීරණ ගැනීම (සතුට මිලදී ගැනීමට යාම):
සල්ලි අතට ආපු ගමන්ම අපේ මොළේ තර්කානුකූලව හිතන එක නවතිනවා. "මම ගොඩක් මහන්සි වෙලා හම්බකළේ, ඒ නිසා මට සතුටු වෙන්න අයිතියක් තියෙනවා" කියලා හිතලා, අර කලින් කතා කරපු 'කෑදරකම සහ ආශාව' (Greed) ඉස්සරහට ඇවිත් සල්ලි ටික ඔක්කොම අනවශ්ය දේවල් වලට වියදම් කරවනවා. සල්ලි දැක්කම හැඟීම් පාලනය කරගන්න එක හම්බ කරනවාට වඩා අමාරුයි.
4. බදු සහ ණය (Taxes and Debts) වලට අහුවීම:
සාමාන්ය රස්සාවක් කරන කෙනෙකුගේ පඩිය වැඩි වෙන්න වැඩි වෙන්න, ආණ්ඩුවට ගෙවන්න ඕන බදු මුදලත් වැඩි වෙනවා. ඒ වගේම පඩිය වැඩි වෙනකොට බැංකු වලින් ලේසියෙන්ම ක්රෙඩිට් කාඩ්, ලෝන් දෙනවා. සල්ලි පාලනය කරගන්න දන්නේ නැති කෙනා මේ ණය උගුල් වල ලේසියෙන්ම පැටලිලා තමන් හම්බකරන හැම සතේම පොලියයි බදුයි විදිහට අනිත් අයට ගෙවලා දානවා.
රොබට් කියෝසාකි මේකට දෙන අවසාන නිගමනය තමයි:
"ඔයාට සල්ලි හම්බ කරන්න ඕනේ නම් ඔයාගේ වෘත්තීය දැනුම (Professional Skills - උදා: හොඳ ඉංජිනේරුවෙක්, හොඳ වෛද්යවරයෙක් වීම) පාවිච්චි කරන්න. හැබැයි ඒ හම්බ කරන සල්ලි ඔයාගේ ළඟ තියාගන්න ඕනේ නම්, අනිවාර්යයෙන්ම ඔයාට මූල්යමය බුද්ධිය (Financial IQ) තියෙන්නම ඕනේ." එහෙම නැති වුණොත් ඔයා කොච්චර සල්ලි හෙව්වත්, ඒ සල්ලි ටික ඔයාගේ ඇඟිලි අස්සෙන් ලිස්සලා ගිහින් මූල්යමය බුද්ධිය තියෙන වෙන කෙනෙකුගේ සාක්කුවට එකතු වේවි.
අපි ඉන්න ගෙදර හෝ පදින වාහනේ ඇත්තටම වත්කමක් නෙමෙයි කියන එක පිටිපස්සේ තියෙන තිත්ත ඇත්ත.
රොබට් කියෝසාකිගේ මේ පොතේ තියෙන, ගොඩක් අයට දිරවගන්න අමාරුම, ඒත් හරියටම තේරුම් ගත්තොත් මුළු මූල්ය ජීවිතේම වෙනස් කරන 'තිත්ත ඇත්ත' තමයි මේක.
සාමාන්යයෙන් අපේ සමාජයේ, බැංකු වලින්, සහ අපේ දෙමව්පියන් පවා අපිට කියලා දීලා තියෙන්නේ "තමන්ගේම කියලා ගෙයක් හදාගන්න එක, වාහනයක් ගන්න එක තමයි ජීවිතේ ලොකුම ආයෝජනය සහ ලොකුම වත්කම" කියලයි. හැබැයි ධනවත් තාත්තා මේක සම්පූර්ණයෙන්ම කණපිට හරවනවා.
අපි කලින් කතා කරපු සරලම නීතිය ආයෙත් මතක් කරගමු: වත්කමක් නම් සාක්කුවට සල්ලි එන්න ඕනේ, බැරකමක් නම් සාක්කුවෙන් සල්ලි යන්න ඕනේ.
දැන් අපි බලමු ඇයි අපේ ගෙදරයි වාහනෙයි වත්කමක් වෙන්නේ නැත්තේ කියලා:
1. පදින වාහනය වත්කමක් නොවන්නේ ඇයි?
බොහොමයක් තරුණ වෘත්තිකයින් රස්සාවට ගිහින් ටික කාලෙකින් කරන පළවෙනි දේ තමයි ලීසිං එකක් දාලා වාහනයක් ගන්න එක. ඒක තමන්ගේ පළවෙනි 'වත්කම' (Asset එක) කියලා තමයි එයාලා හිතන්නේ.
- වටිනාකම අඩුවීම: ඔයා අලුත් වාහනයක් ෂෝරූම් එකෙන් එළියට ගත්තා කියන්නේ, ඒ මොහොතේ ඉඳන් ඒකේ වටිනාකම අඩුවෙන්න පටන් ගන්නවා.
- සාක්කුවෙන් සල්ලි එළියට යාම: හැම මාසෙම ලීසිං වාරිකය ගෙවන්න ඕනේ. ඒ මදිවට ඉන්ෂුවරන්ස්, ආදායම් බලපත්ර, සර්විස් කිරීම්, ටයර් මාරු කිරීම්, පෙට්රල් ගහන්න මේ හැමදේටම සල්ලි යන්නේ කොහෙන්ද? ඔයාගේ සාක්කුවෙන්. වාහනේ ගෙදර නිකන් නවත්තලා තිබ්බත් මේ වියදම් ටික යනවා. ඉතින් සාක්කුවෙන් දිගටම සල්ලි එළියට අදිනවා නම්, ඒක පැහැදිලිවම 'බැරකමක්' මිසක් වත්කමක් නෙමෙයි.
*(වෙනස: හැබැයි ඔයා ඒ වාහනේ කැබ් සර්විස් එකකට දාලා හරි, කුලියට දීලා හරි, ඒකෙන් ඔයාගේ ලීසිං එකයි නඩත්තු වියදම් ඔක්කොමයි කැපිලා ගිහින් අතටත් කීයක් හරි ලාභයක් එනවා නම්, අන්න එදාට ඒ වාහනේ "වත්කමක්" බවට පත්වෙනවා.)*
2. තමන් ඉන්න ගෙදර වත්කමක් නොවන්නේ ඇයි?
මේක තමයි සමාජයේ ගොඩක් අය රොබට් එක්ක තර්ක කරන්න එන තැන. "මගේ ගේ කොහොමද බැරකමක් වෙන්නේ? මම ලක්ෂ 50ට හදපු ගේ දැන් ලක්ෂ 100ක් වෙනවනේ" කියලා ගොඩක් අය අහනවා. හැබැයි ධනවත් තාත්තා පෙන්නලා දෙන ඇත්ත මේකයි:
- සල්ලි හිරවීම: ගෙයක් හදන්න ඔයා අවුරුදු 20කට 30කට බැංකුවෙන් ලොකු ණයක් ගන්නවා. ඔයාගේ තරුණ කාලේ උපයන සල්ලි වලින් ලොකුම කොටසක් ඒ ණය වාරිකේ ගෙවන්නයි, ඒකේ පොලිය ගෙවන්නයි හිර වෙනවා. ඔයාට වෙනත් ලාභදායී ව්යාපාරයක ආයෝජනය කරන්න තියෙන අවස්ථාව (Opportunity Cost එක) එතනින් නැති වෙනවා.
- නඩත්තු වියදම්: ගේ හදලා ඉවර වුණාට පස්සේ ඒක නඩත්තු කරන්න ඕනේ. වහලේ හදන්න, පේන්ට් කරන්න, ලයිට් බිල්, වතුර බිල්, නගර සභා බදු මේ හැමදේටම මාසේ ගානේ ඔයාගේ සාක්කුවෙන් සල්ලි එළියට යනවා.
- ඔයා ඒ ගෙදර ජීවත් වෙනවා නම්, ඒ ගෙදරින් ඔයාට සත පහක ආදායමක් (Cash flow එකක්) එන්නේ නෑ. ඉතින් වටිනාකම කොච්චර වැඩි වුණත්, විකුණනකන් ඒ සල්ලි ඔයාගේ අතට එන්නේ නෑ. විකුණුවත් ඔයාට යන්න වෙන ගෙයක් ගන්න ඒ සල්ලි ටික ආයෙත් වියදම් වෙනවා. ඉතින් තමන් ජීවත් වෙන ගෙදර කියන්නේ ලොකුම 'බැරකම'.
*(වෙනස: හැබැයි ඔයා ගෙයක් අරගෙන ඒක වෙන කෙනෙක්ට කුලියට හෝ බද්දට දීලා, ඒ කුලියෙන් බැංකු ණය වාරිකයත් ගෙවිලා ඔයාට ලාභයකුත් ඉතුරු වෙනවා නම්, අන්න ඒක "වත්කමක්".)*
මේ තිත්ත ඇත්තෙන් ගන්න තියෙන ලොකුම පාඩම කුමක්ද?
මධ්යම පාන්තික මිනිස්සු තමන් ධනවත් කියලා අනිත් අයට පෙන්නන්න, ලොකු ගෙවල් සහ මිල අධික වාහන ණයට අරගෙන ජීවිත කාලෙම ඒ බැරකම් වලට වහල් වෙලා වැඩ කරනවා.
හැබැයි නියම ධනවතුන් කවදාවත් තමන්ගේ පඩියෙන් ඒ වගේ සුඛෝපභෝගී දේවල් ගන්නේ නෑ. එයාලා මුලින්ම කරන්නේ තමන්ගේ සල්ලි වලින් වෙනත් කුලියට දෙන දේපල, කොටස් වෙළඳපොල ආයෝජන, එහෙමත් නැත්නම් අලුත් ව්යාපාර වගේ සැබෑ 'වත්කම්' ගොඩනගන එකයි. අන්න ඒ වත්කම් වලින් ලැබෙන ලාභයෙන් (අක්රීය ආදායමෙන්) තමයි එයාලා තමන්ට ඕන කරන ලොකු වාහන සහ සුඛෝපභෝගී ගෙවල් මිලදී ගන්නේ.
කෙටියෙන්ම කිව්වොත්: සාමාන්ය මිනිස්සු තමන්ගේ පඩියෙන් වාහන ගන්නවා. ධනවතුන් තමන්ගේ වත්කම් ලවා තමන්ට ඕන කරන වාහන අරගන්නවා.
සල්ලි එන විදිහ සහ යන විදිහ (Cash Flow) හරියටම කියවන්න සහ කළමනාකරණය කරන හැටි.
රොබට් කියෝසාකිගේ පොතේ තියෙන විදිහට, කෙනෙක්ට වත්කම් (Assets) සහ බැරකම් (Liabilities) ගැන කොච්චර හොඳ අවබෝධයක් තිබුණත් වැඩක් නෑ, එයාට තමන්ගේ 'කෑෂ් ෆ්ලෝ' (Cash Flow) එක, ඒ කියන්නේ සල්ලි ගලාගෙන යන රටාව කියවගන්න බැරි නම්.
ඔයාගේ කෑෂ් ෆ්ලෝ එක දිහා බැලුවම, ඔයා සල්ලි හසුරුවන විදිහ ගැන සම්පූර්ණ කතාවක් කියන්න පුළුවන්. ධනවත් තාත්තා මේක සරලව තේරුම් කරලා දෙන්න ප්රධාන රටාවන් (Patterns) තුනක් පෙන්වලා දෙනවා.
වෙන කෙනෙක්ට මේක පැහැදිලි කරද්දී, මේ රටා 3 ගැන මුලින්ම කියන්න:
1. දුප්පත් කෙනාගේ කෑෂ් ෆ්ලෝ රටාව (The Poor's Cash Flow)
මේ අයගේ සල්ලි ගලාගෙන යන විදිහ හරිම සරලයි.
- ආදායම: මෙයාලට මාසෙකට සැරයක් රස්සාවෙන් පඩියක් එනවා.
- වියදම: ඒ ආපු පඩිය කෙලින්ම ගෙවල් කුලිය, කෑම බීම, බස් ගාස්තු, සහ ඇඳුම් පැළඳුම් වලට (එදිනෙදා වියදම් වලට) වියදම් වෙලා යනවා.
- මාසෙ අන්තිමට මෙයාලගේ අතේ සල්ලිත් නෑ, වත්කම් මුකුත් නෑ, බැරකම් මුකුත් නෑ. ආපු සල්ලි ඒ විදිහටම එළියට ගිහින්.
2. මධ්යම පාන්තිකයාගේ කෑෂ් ෆ්ලෝ රටාව (The Middle-Class Cash Flow - උගුල)
සමාජයේ ගොඩක්ම අය පැටලිලා ඉන්න භයානකම උගුල තමයි මේක.
- ආදායම: මෙයාලටත් හොඳ පඩියක් ලැබෙනවා.
- බැරකම් වලට යාම: පඩිය අතට ආපු ගමන් මෙයාලා කරන්නේ 'වත්කම්' කියලා හිතාගෙන 'බැරකම්' (Liabilities) මිලදී ගන්න එකයි. කාර් එකක් ලීසින් දාලා ගන්නවා, ලොකු ගෙයක් ලෝන් දාලා ගන්නවා, ක්රෙඩිට් කාඩ් පාවිච්චි කරනවා.
- වියදම: දැන් අර ලැබෙන පඩියෙන් ලොකුම කොටසක් යන්නේ මේ ලීසිං වාරික සහ ලෝන් වාරික ගෙවන්නයි. ඉතුරු ටික එදිනෙදා වියදමට යනවා.
- මෙයාලගේ පඩිය වැඩි වෙන්න වැඩි වෙන්න, කරන්නේ තවත් ලොකු කාර් එකක්, ලොකු ගෙයක් අරන් අර 'බැරකම්' තීරුව ලොකු කරගන්න එකයි. මේකෙන් වෙන්නේ පඩිය කොච්චර වැඩි වුණත් හැමදාම ණය ගෙව ගෙව රස්සාවේම හිරවෙන එක.
3. ධනවතාගේ කෑෂ් ෆ්ලෝ රටාව (The Rich's Cash Flow - රහස)
ධනවතුන් සල්ලි කළමනාකරණය කරන විදිහ අර දෙගොල්ලන්ටම වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්.
- වත්කම් වලින් පටන් ගැනීම: මෙයාලා රස්සාවෙන් ලැබෙන පඩිය ගැන නෙමෙයි මුලින්ම හිතන්නේ. මෙයාලාගේ මුළු අවධානයම තියෙන්නේ වත්කම් (Assets) එකතු කරන්න. (කුලියට දෙන දේපල, කොටස් වෙළඳපොල ආයෝජන, ව්යාපාර).
- ආදායම: මෙයාලගේ ප්රධාන ආදායම එන්නේ රස්සාවෙන් නෙමෙයි, අර හදලා තියෙන 'වත්කම්' වලින්. නිදාගෙන හිටියත් ඒ වත්කම් වලින් සල්ලි ගලාගෙන එනවා (Passive Income).
- වියදම: එයාලා තමන්ගේ එදිනෙදා ජීවන වියදම පිරිමහ ගන්නේ අර වත්කම් වලින් එන ලාභයෙන්.
මේක හරියටම කළමනාකරණය (Manage) කරන්නේ කොහොමද?
දැන් ඔයාට මූල්යමය නිදහස ඕනේ නම්, ඔයාගේ කෑෂ් ෆ්ලෝ එක කළමනාකරණය කරගන්න ධනවත් තාත්තා දෙන රන් නීති ටික තමයි මේ:
පියවර 1: ආදායම වෙනුවට 'වත්කම් තීරුවට' අවධානය දෙන්න (Mind Your Own Business)
ඔයාගේ ආදායම වැඩි කරගන්න (පඩිය වැඩි කරගන්න) දඟලනවා වෙනුවට, ඔයාට කොහෙන් හරි ලැබෙන සල්ලි ටිකෙන් වත්කම් තීරුව (Asset Column) ලොකු කරගන්නේ කොහොමද කියලා හිතන්න. ඒ කියන්නේ පඩියෙන් කොටසක් අනිවාර්යයෙන්ම ආයෝජනයකට වෙන් කරන්න.
පියවර 2: බැරකම් සහ අනවශ්ය වියදම් කපා හරින්න (Keep Expenses and Liabilities Low)
වත්කම් ගොඩනගනකන්, තමන්ට දරාගන්න බැරි ලීසිං, අත්යවශ්ය නැති ක්රෙඩිට් කාඩ් ණය, සහ සුඛෝපභෝගී වියදම් සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්තන්න. සාක්කුවෙන් සල්ලි එළියට යන සිදුරු ටික මුලින්ම වහගන්න ඕනේ.
පියවර 3: ලාභය නැවත ආයෝජනය කරන්න (Reinvest the Cash Flow)
ඔයාගේ කුලියට දුන්න ගෙදරකින් හරි, බිස්නස් එකකින් හරි ලාභයක් (Cash flow එකක්) ආවම, ඒකෙන් ගිහින් අලුත් කාර් එකක් ගන්න එපා. ඒ එන ලාභය අරගෙන ආයෙමත් තවත් වත්කමක් (තවත් Asset එකක්) මිලදී ගන්න පාවිච්චි කරන්න. එතකොට අර වත්කම් තීරුව දවසින් දවස ලොකු වෙනවා.
අවසාන ඉලක්කය (මූල්ය නිදහස):
කෙනෙක් මූල්යමය වශයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් වුණා (Financial Freedom ලැබුවා) කියලා කියන්නේ කොයි මොහොතෙද?
"ඔයාගේ වත්කම් වලින් (Assets වලින්) මාසෙකට එන ආදායම, ඔයාගේ මාසික ජීවන වියදමට වඩා වැඩි වුණු දවසට."
අන්න එදාට ඔයාට ආයෙ කවදාවත් සල්ලි වෙනුවෙන් රස්සාවකට යන්න අවශ්ය වෙන්නේ නෑ. මොකද ඔයාගේ කෑෂ් ෆ්ලෝ එක දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඔයාගේ පාලනයේ තියෙන නිසා\!
මධ්යම පාන්තික මිනිස්සු පඩිය වැඩිවෙනකොටම තවත් ණය උගුල් වල පැටලෙන්නේ ඇයි කියලා තේරුම් කිරීම.
රොබට් කියෝසාකිගේ පොතේ තියෙන තවත් හරිම ලස්සන, ඒ වගේම අපේ සමාජයේ ගොඩක් අයට හරියටම ගැලපෙන කතාවක් තමයි මේක. සාමාන්යයෙන් කෙනෙක් හිතන්නේ "මගේ පඩිය තව ටිකක් වැඩි වුණා නම් මගේ මේ තියෙන සල්ලි ප්රශ්න සේරම ඉවරයි" කියලා. හැබැයි ඇත්තටම වෙන්නේ පඩිය වැඩි වෙන්න වැඩි වෙන්න, මධ්යම පාන්තික මිනිස්සු තවත් දරුණු විදිහට ණය උගුල් වල හිරවෙන එකයි.
මේක වෙන්නේ කොහොමද කියලා අපි පියවරෙන් පියවර තේරුම් ගමු:
1. "මම මහන්සි වුණා, ඒ නිසා මට සතුටු වෙන්න අයිතියක් තියෙනවා" (The "I Deserve It" Trap)
හිතන්න, රස්සාව කරන කෙනෙක්ට හොඳ ප්රමෝෂන් එකක් එක්ක පඩිය ලොකුවට වැඩි වෙනවා. සල්ලි අතට එනකොටම එයාගේ ආශාවන් (Lifestyle එක) ලොකු වෙනවා. "දැන් මම මැනේජර් කෙනෙක්, දැන් මගේ පඩිය ලොකුයි. මම කොහොමද පරණ කාර් එකේ යන්නේ?" කියලා හිතනවා. ඒ නිසා එයා තමන්ගේ ජීවන තත්ත්වය අනිත් අයට පේන්න උසස් කරගන්න වියදම් කරන්න පටන් ගන්නවා.
2. වත්කම් සහ බැරකම් පටලවා ගැනීම (Buying Liabilities thinking they are Assets)
මේ අය තමන්ගේ පඩිය වැඩි වුණාම ඒ වැඩිපුර ලැබෙන සල්ලි ටික ආයෝජනය කරනවා වෙනුවට කරන්නේ, තවත් ලොකු 'බැරකම්' මිලදී ගන්න එකයි.
- තියෙන පොඩි කාර් එක දීලා, ලොකු කාර් එකක් ලීසින් දාලා ගන්නවා.
- තියෙන ගේ මදි කියලා බැංකුවෙන් ලොකු ලෝන් එකක් අරන් ලොකු ගෙයක් හදන්න පටන් ගන්නවා.
- අලුත්ම ෆෝන් එක, ලොකු ටීවී එක ගන්න ක්රෙඩිට් කාඩ් පාවිච්චි කරනවා.
මෙයාලා හිතන්නේ මේවා "වත්කම්" (Assets) කියලා. හැබැයි ඇත්තටම මේවායින් වෙන්නේ හැම මාසෙම අර වැඩිවුණු පඩියෙන් ලොකු ගාණක් බැංකුවටයි, ලීසිං කොම්පැනියටයි වාරික විදිහට ඇදලා ගන්න එකයි.
3. බදු සහ පොලී වලට යට වීම (Taxes and Interest)
පඩිය වැඩි වෙනකොට රජයෙන් අය කරන ආදායම් බදු (Taxes) ප්රමාණයත් වැඩි වෙනවා. අනිත් පැත්තෙන් අර ගත්ත ලොකු ලෝන් වලට, ලීසිං වලට, ක්රෙඩිට් කාඩ් වලට බැංකුවට ලොකු පොලියක් ගෙවන්න සිද්ධ වෙනවා. අන්තිමට බැලුවම පඩිය ලක්ෂයක් වුණත්, ලක්ෂ 3ක් වුණත්, බදු ගෙවලා, ණය වාරික ගෙවලා ඉවර වුණාම මාසෙ අන්තිමට කන්න බොන්නවත් අතේ සතයක්වත් ඉතුරු වෙන්නේ නෑ.
4. මීයන්ගේ රේස් එකේ (Rat Race) වේගය වැඩි වීම
දැන් පඩිය වැඩියි, හැබැයි එයාගේ ණය කන්ද ඊට වඩා වැඩියි. දැන් මේ ණය ටික ගෙවාගන්න එයාට කලින්ටත් වඩා මහන්සි වෙලා වැඩ කරන්න සිද්ධ වෙනවා. සමහරවිට අතිකාල (OT) කරන්න වෙනවා. රස්සාව නැති වුණොත් ගේත් නෑ, වාහනෙත් නෑ. ඒ නිසා අකමැත්තෙන් වුණත් අර 'බය' නිසාම හැමදාම රස්සාවට යනවා. පඩිය වැඩි වුණාම එයා මූල්ය නිදහසක් ලබනවා වෙනුවට වුණේ, රස්සාවටයි බැංකුවටයි තවත් තදින් වහල් වෙච්ච එකයි.
මේකට රොබට් කියෝසාකි දෙන විසඳුම මොකක්ද?
ධනවත් තාත්තා කියනවා, "සල්ලි ප්රශ්න වලට උත්තරේ සල්ලි නෙමෙයි, මූල්ය බුද්ධිය" කියලා. කෙනෙකුට මූල්ය බුද්ධියක් නැත්නම් එයාට කොච්චර සල්ලි ලැබුණත් වැඩක් නෑ, ඒ සල්ලි ඉක්මනින්ම නැතිවෙලා යනවා.
- මධ්යම පාන්තිකයා පඩිය වැඩිවුණාම ඒකෙන් බැරකම් (Liabilities - කාර්, ලොකු ගෙවල්) අරගෙන ණය වෙනවා.
- හැබැයි ධනවතෙක් පඩිය වැඩිවුණාම කරන්නේ, ඒ වැඩිවුණු සල්ලි ටිකෙන් තවත් සල්ලි හොයලා දෙන වත්කම් (Assets - කොටස්, කුලියට දෙන දේපල, ව්යාපාර) මිලදී ගන්න එකයි. අන්න ඒ වත්කම් වලින් ලැබෙන ලාභයෙන් තමයි ධනවතුන් තමන්ට ඕන කරන වාහන, ලොකු ගෙවල් වගේ දේවල් මිලදී ගන්නේ. ඒ නිසා එයාලා කවදාවත් තමන්ගේ පඩිය පාවිච්චි කරලා ණය උගුලේ වැටෙන්නේ නෑ.