සල්ලි ගැන අපි හිතන විදිහ සහ අපේ හැසිරීම.
ඔයා ටිකක් හිතලා බලන්න, අපි සාමාන්යයෙන් සල්ලි ගැන හිතන්නේ කොහොමද? ගොඩක් වෙලාවට අපි හිතන්නේ සල්ලි කළමනාකරණය කරන එක හරියට ගණිතය හරි භෞතික විද්යාව හරි වගේ අමාරු, නීති රීති තියෙන විෂයයක් කියලා. "දෙකයි දෙකයි එකතු කළාම හතරයි" වගේ සල්ලි හොයන්නත්, ආයෝජනය කරන්නත් නිශ්චිත සමීකරණ තියෙනවා කියලයි අපි විශ්වාස කරන්නේ. ඉස්කෝලෙදි, කැම්පස් එකේදි වුණත් අපිට උගන්වන්නේ පොලී අනුපාත හදන්න, ලාභ අලාභ බලන්න සහ දත්ත (data) විශ්ලේෂණය කරන්නනේ.
හැබැයි ඇත්තම කතාව ඒක නෙවෙයි. මූල්ය ලෝකයේ සාර්ථකත්වය කියන්නේ ඔයාට කොච්චර ලොකු මොළයක් තියෙනවද, එහෙමත් නැත්නම් ඔයාට කොච්චර ලොකු උපාධි තියෙනවද කියන එක මත තීරණය වෙන දෙයක් නෙවෙයි. ඒක තීරණය වෙන්නේ ඔයා සල්ලිත් එක්ක හැසිරෙන්නේ කොහොමද (How you behave) කියන එක මතයි.
ඔයා මොහොතකට හිතන්න, හාවඩ් (Harvard) විශ්වවිද්යාලයෙන් ආර්ථික විද්යාව ගැන ඉහළම උපාධි ගත්තු, ලොකු සමාගමක මූල්ය කළමනාකරුවෙක් ගැන. එයා සල්ලි ගැන තියෙන හැම ගණිත සූත්රයක්ම දන්නවා. හැබැයි එයාට තමන්ගේ කෑදරකම, අහංකාරකම (Ego) හරි සමාජයට පේන්න වියදම් කරන්න තියෙන ආසාව හරි පාලනය කරගන්න බැරි නම්, එයාට හිතාගන්නවත් බැරි විදිහට බංකොලොත් වෙන්න පුළුවන්.
අනිත් පැත්තෙන් බලන්න, ලොකු පාසල් අධ්යාපනයක් නැති, සාමාන්ය රස්සාවක් (උදාහරණයක් විදිහට පිරිසිදු කරන්නෙක් හරි ගරාජ් එකක වැඩ කරන කෙනෙක් හරි) කරන කෙනෙක් ගැන. එයාට ලොකු ආර්ථික විද්යා දැනුමක් නැති වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි එයාට තමන්ගේ ආදායමෙන් කීයක් හරි ඉතුරු කරන්න පුරුද්දක් තියෙනවා නම්, ඉවසීම තියෙනවා නම්, අනුන්ට පේන්න ණය වෙලා බඩු ගන්නේ නැති විනයක් තියෙනවා නම්... ජීවිත කාලය අවසානයේදී එයා කෝටිපතියෙක් වෙන්න තියෙන ඉඩකඩ අර උපාධිධාරියාට වඩා ගොඩක් වැඩියි.
මෙන්න මේකයි සල්ලි වල තියෙන ලොකුම රහස! මූල්ය සාර්ථකත්වය කියන්නේ "දැනුමට" වඩා "හැසිරීමට" (Behavior) සම්බන්ධ දෙයක්. අමාරුම වැඩේ තමයි මේ හැසිරීම මිනිස්සුන්ට උගන්වන්න අමාරු වීම.
අපි සල්ලි ගැන තීරණ ගන්නේ Excel sheet එකක් දිහා බලලා, කැල්කියුලේටරයක් ඔබලාම නෙවෙයි. අපි ගොඩක් දුරට මේ තීරණ ගන්නේ රෑ කෑම මේසෙදි, යාලුවොත් එක්ක කතා කර කර ඉද්දි, එහෙමත් නැත්නම් අපේ අතීතයේ වුණු දේවල් මතක් කරගෙන. ඒ තීරණ ඇතුලේ අපේ ආඩම්බරය, අනුන්ට ෂෝ එක දාන්න තියෙන ආසාව, බය, සහ තරගකාරීත්වය කියන හැඟීම් ඔක්කොම හැංගිලා තියෙනවා.
Atomic Habits පොතේ කියනවා වගේම, පුංචි පුරුදු තමයි ලොකු වෙනසක් කරන්නේ. සල්ලි සම්බන්ධයෙනුත් ඒක එහෙමමයි. ඔයා දන්න දේවල් වලට වඩා, ඔයාගේ හැඟීම් පාලනය කරගන්න එක තමයි ඔයාගේ සාක්කුවේ කීයක් ඉතුරු වෙනවද කියන එක තීරණය කරන්නේ. සල්ලි කියන්නේ ඉලක්කම් සෙල්ලමක් නෙවෙයි, ඒක මනෝවිද්යාත්මක සෙල්ලමක්. ඒක තේරුම් ගන්න එක තමයි මේ ලෝකේ තියෙන ලොකුම සංදර්ශනයට මුහුණ දෙන්න තියෙන හොඳම විදිහ!
සල්ලි පාලනය කියන්නේ විද්යාවකට වඩා කලාවක් කියන එක තේරුම් ගැනීම.
ඔයා පොඩ්ඩක් මේ ගැන හිතලා බලන්න. අපි පාලමක් හදනවා නම්, ඒකට පාවිච්චි කරන්නේ ඉංජිනේරු විද්යාව. එතනදි ගණිත සූත්ර තියෙනවා, නියමයන් තියෙනවා. ඒ සූත්ර වලට අනුව හරියටම බර බෙදිලා යන විදිහට වැඩේ කළොත්, ඒ පාලම කඩන් වැටෙන්නේ නැතුව ශක්තිමත්ව තියෙනවා. භෞතික විද්යාව, රසායන විද්යාව වගේ විෂයයන් වලදී මේ දේවල් 100% ක්ම නිවැරදියි. ලෝකේ කොහේ ගියත්, කවුරු කළත් ඒ නීති වෙනස් වෙන්නේ නැහැ.
අපි ගොඩක් වෙලාවට සල්ලි පාලනය කරන එක (Financial Management) දිහා බලන්නෙත් අන්න ඒ වගේ 'විද්යාවක්' විදිහට. අපි හිතන්නේ ආදායම, වියදම, පොලී අනුපාත, ආයෝජන ප්රතිලාභ (ROI) කියන්නේ නිකන්ම නිකන් ගණිත සමීකරණ ටිකක් කියලා. "මෙච්චරක් ඉතුරු කරලා, මේ ප්රතිශතයෙන් ආයෝජනය කළොත්, අවුරුදු 10කින් හරියටම මෙච්චරක් ලැබෙනවා" කියලා අපි එක්සෙල් ෂීට් (Excel sheet) එකක ගණන් හදනවා. ඒක දැක්කාම මේකත් හරියටම විද්යාවක් වගේ අපිට පේනවා.
හැබැයි, සල්ලි පාලනය කියන්නේ විද්යාවකට වඩා 'කලාවක්' (Art) කියලා මේ පොතෙන් අපිට මතක් කරනවා. ඇයි එහෙම කියන්නේ?
විද්යාවේදී මිනිස්සුන්ගේ හැඟීම් වලට ඉඩක් නැහැ. හැබැයි සල්ලි එක්ක ගනුදෙනු කරද්දී අපේ හැඟීම් වලට 100% ක්ම ඉඩ තියෙනවා. ඔයාගේ එක්සෙල් ෂීට් එකේ තියෙන ගණන් හිලව් කොච්චර නිවැරදි වුණත්, හදිසියේම ආර්ථිකය කඩාගෙන වැටෙද්දී ඔයාගේ හිතට දැනෙන බය, කලබලය, සහ පීඩනය ඒ එක්සෙල් ෂීට් එකේ ලියවිලා නැහැ. තමන්ගේ මුළු ජීවිත කාලයම මහන්සි වෙලා හොයපු සල්ලි වලින් ලොකු ගාණක් එක දවසින් නැති වෙද්දී, ඒ වෙලාවට ඔයා ගන්න ඊළඟ තීරණය තීරණය වෙන්නේ ගණිත සූත්රයකින් නෙවෙයි, ඔයාගේ මනස ඒ දේ දරාගන්න විදිහ මතයි.
සමහර වෙලාවට තර්කානුකූලව (logically) බලද්දී, ණය වෙලා හරි ලොකු අවදානමක් අරන් ආයෝජනය කරන එක අනාගතයට ලාභදායක වෙන්න පුළුවන්. ඒක තමයි ගණිතයෙන් පෙන්නන්නේ. හැබැයි ඒ ගත්තු ණය නිසා, හෙට මොනවා වෙයිද කියන බයට රෑට ඔයාට නින්ද යන්නේ නැත්නම්, ඒ සල්ලි වලින් වැඩක් තියෙනවද? එතනදි ඔයා පාවිච්චි කරන්න ඕනේ ඔයාගේ 'කලාව'. ඒ කියන්නේ තමන්ගේ හිතට නිදහසක් දැනෙන, තමන්ට දරාගන්න පුළුවන් සීමාව සහ තමන්ගේ පවුලේ සතුට තේරුම් අරගෙන තීරණ ගන්න එක.
ඒ වගේමයි, එක එක්කෙනාගේ කතාව වෙනස්. මට හරියන ආයෝජන ක්රමය ඔයාට හරියන්නේ නැති වෙන්න පුළුවන්. මගේ බලාපොරොත්තු, මගේ බයවල් සහ මගේ ජීවන රටාව ඔයාගේ ඒවට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්. විද්යාවේදී වගේ හැමෝටම ගැලපෙන 'එකම සූත්රයක්' සල්ලි පාලනයේදී නැහැ.
ඒක හරියට චිත්රයක් අඳිනවා වගේ වැඩක්. තීන්තයි, පින්සලයි, කැන්වස් එකයි හැමෝටම එක වුණාට, ඒකෙන් අඳින චිත්රය එකිනෙකාට වෙනස්. සල්ලි පාලනයත් අන්න ඒ වගේ. ආදායම, වියදම, ඉතිරිය කියන මූලික ටූල්ස් (tools) හැමෝටම එකයි. හැබැයි ඔයා ඒකෙන් අඳින ඔයාගේ ජීවිතේ චිත්රය රඳා පවතින්නේ ඔයාගේ හැසිරීම, ඉවසීම සහ තීරණ කියන 'කලාව' මතයි.
මෙන්න මේ දේ තේරුම් ගන්න එක තමයි ධනවත් වෙන්න තියෙන පළවෙනි පියවර. සල්ලි කියන්නේ මොළයෙන් කරන ගණනය කිරීමක් නෙවෙයි, හදවතින් සහ මනසින් කරන කළමනාකරණයක්!